«Диапазон» совместно с управлением по развитию языков продолжает серию обучающих публикаций. В этом уроке вы узнаете, как грамматически правильно использовать суффиксы в казахском языке и познакомитесь с новой лексической темой «В театре». Учитесь, общайтесь, развивайтесь!

СӨЗДІК - СЛОВАРЬ

Сөздік – cловарь

Басты рөл – главная роль

Әртіс – артист

Қуыршақ театры – театр кукол

Драма театры – драматический театр

Музыкалық комедия театры – театр музыкальной комедии

Опера және балет театры – театр оперы и балета

Орындаушы – исполнитель

Сахна – сцена

Тамашалау – смотреть, любоваться

Көру – смотреть

Тыңдау – слушать

Үлкен қала – большой город

Кеңес – совет

Көркем фильм – художественный фильм

Деректі фильм – документальный фильм

Ғылыми – көпшілік фильм – научно-популярный фильм

Фильмді көру – смотреть фильм

Кешкі мезгіл – вечернее время

Күндізгі мезгіл – дневное время

Мәтінді мұқият оқып шығып, мәтінде не айтылғаны туралы түсінуге тырысыңыз. Внимательно прочтите текст, попробуйте понять о чем здесь говорится.

Сіз драма театрына барсаңыз әртүрлі қойылымдарды (спектакли) көресіз, ал опера және балет театрына барсаңыз опера тыңдайсыз немесе балет көресіз. Үлкен қалаларда билетке алдын ала тапсырыс (предварительный заказ) беріп қояды. Сіз киноға барсаңыз соғыс (война) туралы, тарихи (история), қылмыстық істер (преступления) туралы, құпия (секрет) істер фильмдерін, күлкілі (комедия) немесе қорқынышты (ужасы) фильмдерді көре аласыз. Сіз қуанасыз (радость) немесе ренжисіз (огорчение), кейде жылайсыз (плакать), бірақ қандай кино көрсеңіз де, опера тыңдап, балет көрсеңіз де бір демалып (отдыхать) қаласыз.

1. Жаңа сөздерді тағы бір қайталаңыз, қазақ тілінде жауап беруге тырысыңыз. Повторите еще раз новые слова, постарайтесь ответить на казахском языке.

1. Что Вы увидите в драматическом театре и в театре оперы и балета?

2. Нужно ли делать предварительный заказ?

3. На какие жанры делятся фильмы?

4. Какие чувства вас охватывают при посещении кинотеатра или театра?

ГРАММАТИКА

Жұрнақтар (суффиксы)

Способы образования существительных (зат есім) с помощью суффиксов (жұрнақтар арқылы):

1.Етістіктен / от глагола:

-ШЫ/ШІ (профессия, род занятий людей) оқу – оқушы, жүргізу – жүргізуші. Иногда по этой модели могут быть образованы от существительных. Например: мал-шы, сәулет-ші.

-ҒЫШ/ГІШ, -ҚЫШ/КІШ (субъект, предмет, который что-то делает) (У – выпадает). Мысалы: Ұшу – ұшқыш, сыпыру – сыпырғыш.

–МА/МЕ,–БА/БЕ,-ПА/ПЕ сынау–сынама, кесу–кеспе, сүзу–сүзбе;

2. Зат есімнен/от существительного:

-КЕР/ГЕР

(человек, деятельность которого связана с этим понятием) мұра-мұрагер, ғарыш-ғарышкер; -ЛАС/ЛЕС, -ДАС/ДЕС, -ТАС/ТЕС (субъект, имеющий общее с исходным понятием) жол-жолдас, қызмет-қызметтес, бәсеке- бәсекелес;

3. Әр түрлі сөз таптарынан/от разных частей речи:

-ЛЫҚ/ЛІК, -ДЫҚ/ДІК, -ТЫҚ/ТІК (отвлеченное существительное)

Маман-мамандық, бір-бірлік, таза-тазалық.

1. Жұрнақтардың көмегімен жаңа зат есімдер жасаңыз:

Образуйте новое существительное со значением лица с помощью суффикса:

-шы/ші:

Салу (вкладывать) -... Сараптау (производить экспертизу) –

Меңгеру (управлять) -...

-кер/гер:

Сауда (торговля) -... Мерей (слава, признание) -... Азат (свобода) -...

-лас/лес, -дас/дес, -тас/тес:

Жер (земля) -... Ат (имя) -... Тағам (пища) -...

-лық/лік, -дық/дік, -тық/тік:

Сатқын (предатель) -... Сенгіш (доверчивый) -... Сабырлы (спокойный) -...

-ма/ме, -ба/бе, -па/пе:

Жолдау (направлять) -... Айту (сказать) -... Міндеттеу (обязать)- ...

Жазылым

1. Схеманы мұқият оқып және сұрақтарға жауап беріңіз. Қазақстанда қандай театрлар бар? Внимательно прочитайте данную схему и попробуйте ответить на вопрос:

Какие театры есть в Казахстане?

Үлгі: Қазақстанда мынадай театрлар бар: ..., ...., ....

4. Жақша ішіндегі сөздерден дұрыс аудармасын табыңыз.

Из данных в скобках словах найдите правильный перевод.

Басты рөл

Сахна

Орындаушы

Тамашалау

Тыңдау

Үлкен қала

Кеңес

Кешкі мезгіл

Күндізгі мезгіл

Қойылым

Тапсырыс

Қуану

Ренжу

Жылау

Демалу

(вечернее время, главная роль, большой город, исполнитель, смотреть, любоваться, совет, дневное время, сцена, слушать, плакать, отдыхать, огорчаться, заказ, радоваться, спектакль)

Сұрақтарға жауап беріңіз. Үлгі бойынша сөйлесіңіз.

Ответьте на вопросы. Поговорите по образцу.

– Бүгін кинотеатрда қандай фильмдер болады?

– Бүгін кинотеатрда ..., ....фильмдері болады.

– Бір билет қанша тұрады?

– Бір билет ... теңге тұрады.

– Билетті қай мезгілге алдыңыз?

– Билетті .....мезгілге алдым.

– Фильмде (қойылымда) қандай әртістер ойнайды?

– Фильмде ( қойылымда) ...., .... ойнайды.

– Сіздің сүйікті әртісіңіз кім?

– Менің сүйікті әртісім -....

– Біздің қаламызда қандай театрлар бар?

– Біздің қаламызда ..., ...., театрлары бар.

– Сіз қай театрға барасыз?

– Мен ... театрына барамын.

Урок подготовлен ГККП Центр по обучению языкам при ГУ «Управление по развитию языков». По всем вопросам, с пожеланиями обращайтесь по тел.: 95-41-90. Сабақ аяқталды. Сау болыңыз!